Z jednej strony leczenie onkologiczne i rekonwalescencja, z drugiej – chęć ruchu, trening i potrzeba powrotu do formy. Onkosportowcy są wyjątkową grupą, dla której odporność jest szczególnie ważna. To realny zasób, który wspiera tolerancję terapii, regenerację i jakość życia.

Dobra wiadomość jest taka, że odżywianiem można zrobić bardzo dużo. Zła – wymaga to szczególnej dyscypliny, rozsądku, unikania skrajności i konsultacji z lekarzem prowadzącym terapię.

Fundament odporności u onkosportowca: energia i białko

W onkologii pierwszym celem dietetyka jest utrzymanie dobrego odżywienia organizmu i zapewnienie właściwego poziomu energii. Jej niedobór, podobnie jak brak odpowiedniej ilości i jakości białka, prowadzi do osłabienia, gorszej regeneracji i problemów z masą mięśniową.

Europejskie wytyczne żywienia klinicznego w onkologii podkreślają, że ryzyko niedożywienia i utraty masy ciała jest częste, a interwencje żywieniowe powinny zaczynać się wcześnie i być dopasowane do pacjenta.

Wsparcie odporności u onkosportowca zaczyna się od regularnych, pełnowartościowych posiłków. Często widzimy, że ktoś po diagnozie nowotworowej chce natychmiast wprowadzić radykalne zmiany – wycina połowę produktów i wchodzi w ostre restrykcje. Realizowane bez planu może to skończyć się spadkiem apetytu, masy ciała i siły. Walka z chorobą to nie czas na kary, lecz moment na wdrożenie rozsądnej strategii żywieniowej.

Praktyczny schemat

• Białko w każdym posiłku – mięso, ryby, jaja, nabiał lub strączki (długo gotowane dla lepszej przyswajalności).

• Warzywa – często lepiej tolerowane w wersji gotowanej lub w kremach.

• Węglowodany – kasze, ryż, ziemniaki, pieczywo pełnoziarniste, w ilości dopasowanej do aktywności i tolerancji.

• Tłuszcze dobrej jakości – oliwa, orzechy, awokado lub tłuste ryby.

Jeśli w trakcie leczenia pojawia się spadek apetytu, nudności lub problemy jelitowe, priorytetem jest utrzymanie poziomu wartości odżywczych, czyli białek i tłuszczów. Organizm produkuje komórki układu odpornościowego głównie z wykorzystaniem tych składników. Zapewnienie ich w diecie każdego dnia to fundament powrotu do zdrowia.

Cukier, węglowodany i ketony

Często pojawia się temat ograniczenia cukru i przejścia na ciała ketonowe – brzmi logicznie: nowotwór lubi glukozę, więc zabierzmy mu paliwo. Problem w tym, że organizm człowieka nie działa jak piec czy silnik. Nawet jeśli nie jesz węglowodanów, ciało wytwarza glukozę z aminokwasów i glicerolu, ponieważ jest niezbędna np. dla mózgu.

Zawsze ma sens ograniczenie cukrów dodanych i przetworzonej żywności oraz zmniejszenie ilości płynnych kalorii (słodkie napoje, słodkie kawy). Węglowodany w produktach stabilizujących glikemię – pełne ziarna, warzywa, owoce w rozsądnych porcjach – wspierają zdrowie metaboliczne i odporność.

Dieta ketogeniczna a odporność

Dowody kliniczne na korzyść diety ketogenicznej w onkologii są ograniczone. Wytyczne onkologiczne wskazują, że diety keto mogą być słabo tolerowane i prowadzić do niedoboru energii oraz utraty masy ciała.

Jeśli myślisz o ketozie jako narzędziu, rekomendacja jest jedna: nie stosuj samodzielnie, tylko pod opieką lekarza i dietetyka klinicznego. Najbezpieczniejszą i łatwiej tolerowaną strategią jest dieta low carb – mniej cukru i białej mąki, więcej jakościowego jedzenia bez dodatków chemicznych.

Produkty i zasady wspierające odporność

• Aminokwasy z białek, w tym leucyna – niezbędne do regeneracji i budowy bariery immunologicznej. Rozłóż białko na 3–4 porcje dziennie, aby wspierać odbudowę masy mięśniowej.

• Tłuste ryby i kwasy omega-3 – łosoś, śledzie, sardynki co najmniej 2 razy w tygodniu obniżają stan zapalny.

• Zdrowe jelita = odporność – błonnik i produkty fermentowane: warzywa, strączki, pełne ziarna, kiszonki, jogurt, kefir. Mikroflora jelitowa steruje odpornością.

• Witamina D – dieta (tłuste ryby, żółtka) i suplementacja po badaniu 25(OH)D oraz konsultacji z lekarzem.

• Bezpieczeństwo żywności – świeżość produktów, dokładne mycie, unikanie surowych jaj, mięsa, ryb i niepasteryzowanego nabiału, szczególnie przy neutropenii.

• Post przerywany – krótkoterminowe protokoły bywają wykonalne, ale brak mocnych danych w onkologii. Bezpieczniejsza opcja to 12-godzinna przerwa nocna i regularne posiłki.

Mini lista wsparcia odporności u onkosportowca

• Ogranicz cukry dodane i przetworzone przekąski.

• Jedz białko w każdym głównym posiłku plus małą porcję po treningu.

• Spożywaj tłuste ryby min. 2 razy w tygodniu i codziennie 2 porcje zdrowych tłuszczów (oliwa, orzechy, awokado).

• Jedz codziennie warzywa (zupa, danie jednogarnkowe, kiszonki).

• Witamina D – dieta + decyzja o suplementacji po badaniu i konsultacji z lekarzem.

Jeśli jesteś onkosportowcem i chcesz dopasować żywienie pod leczenie, regenerację i bezpieczny powrót do aktywności, warto zrobić to z profesjonalnym wsparciem. W Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku możesz skonsultować dietę z dietetykiem, który uwzględni Twoje wyniki, tolerancję pokarmów, obciążenia treningowe i etap terapii. W tym temacie najważniejsze jest bezpieczeństwo i konsekwencja.